Pisa Kulesi’nden Dans Eden Evler’e: Dünyadaki Eğik Yapıların Gizemi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Pisa Kulesi, İtalya’nın en sembolik yapılarından biri olarak kabul ediliyor.

Ancak yana yatmış tek yapı o değil. Hollanda’daki “Dans Eden Evler”den Çin’deki Tiger Hill Pagoda’ya kadar dünyanın farklı yerlerinde eğilmiş birçok ünlü yapı var.

Peki bu yapılar neden eğiliyor? Ve neden eğilmeleri kesinlikle yıkılacakları manasına gelmiyor?

Bazı binalar neden eğiliyor?

Hollanda’daki Delft Teknoloji Üniversitesi’nde yer mühendisliği alanında çalışan Doç. Dr. Mandy Korff’a göre yapıların bir tarafa eğilmesinin birkaç farklı nedeni var.

Bazı durumlarda, örneğin Hollanda’daki ünlü “Dans Eden Evler”de olduğu üzere, bunun nedeni kullanılan temel sistemi.

Korff “Amsterdam kent merkezindeki meskenlerin birçok ahşap kazıklar üzerine inşa edildi” diyor.

Bu kazıkların binaların duvarlarının ve cephelerinin altına çifter çifter yerleştirildiğini anlatıyor.

Kazıklar, yumuşak kil, turba yahut kumdan oluşan yerin yaklaşık 12 metre altına kadar uzanıyor.

“Kazıklar sağlam kalırsa meskenlere hiçbir şey olmaz” diyor.

Ancak bu kazıklar vakitle çürümeye ya da bozulmaya başlarsa çatlaklar oluşabildiğini söyleyen araştırmacıya nazaran eşit olmayan aşınma yahut tartı dağılımı da binaların vakit içinde eğilmesine yol açabiliyor.

Pisa örneği

Zemin şartları da yapıların yana eğilmesine neden olabiliyor. Pisa Kulesi’nin durumu da buna örnek.

Pisa Üniversitesi’nden yer mekaniği ve temel sistemleri profesörü Nunziante Squeglia, kulenin eğimini takip eden takımın üyelerinden biri.

Squeglia, BBC radyo programı Witness History’ye yaptığı açıklamada “Kule, tabanın çok yumuşak olması nedeniyle inşaatın en başından itibaren eğilmeye başladı. Yaklaşık üç ila dört metre çöktü” diyor.

Bazı yapılar ise insan müdahalesi nedeniyle değişen taban şartları yüzünden eğiliyor. Hollanda’nın Delft kentindeki Oude Kerk yani Eski Kilise’nin kulesi buna örnek gösteriliyor.

Korff “Pisa Kulesi kadar bilinmese de benzeri formda eğiliyor” diyor.

“Kanal tarafına hakikat eğiliyor zira kanal açılırken yerin bir kısmı kazıldı. Bir taraf daha yumuşak hale geldi. Yapıyı dik tutacak basınç azalınca bina inşa edilir edilmez eğilmeye başladı.”

Yeraltı suyundaki değişiklikler de yapıların eğilmesine yol açabiliyor. Korff kimi hallerde ise yapıların bilerek eğik inşa edildiğini söylüyor.

Korff, “Amsterdam’daki birçok mesken öne gerçek eğik biçimde yapılmıştır zira geçmişte tüccar konutları bu türlü inşa edilirdi” diyor.

Bu meskenlerin birçoklarının kanal kenarında depo olarak kullanıldığını anlatan Korff, malların binaya daha kolay taşınabilmesi için yapıların bilhassa öne gerçek eğimli yapıldığını söylüyor.

“Bu yüzden öne hakikat eğilmeleri bir sorun olduğu manasına gelmiyor. Lakin yana gerçek eğiliyorlarsa bunun şuurlu yapılmadığını anlarsınız.”

Eğimi düzeltmek

Peki bu kadar çok eğik yapı varken neden daha fazla endişelenmiyoruz?

Korff’a nazaran bir binanın eğilmiş olması, yapısal olarak inançsız olduğu manasına gelmiyor.

“Yapının nitekim istikrarsız hale gelmesi için epey fazla eğilmesi gerekir” diyor.

Ancak birtakım durumlarda eğimin düzeltilmesi gerekiyor. Pisa Kulesi de bunlardan biri.

Kule daha inşaatın başında eğilmeye başlamış olsa da 20’nci yüzyılda yapılan ölçümler eğimin giderek arttığını gösterdi.

Squeglia “Durum epeyce kaygı vericiydi” diyor.

1989’de İtalya’nın Pavia kentindeki Civic Tower’ın çökmesi ise dönüm noktası oldu.

Squeglia’ya nazaran bu olay “tetikleyici” oldu ve Pisa Kulesi bir yıl sonra ziyarete kapatıldı.

Kuleyi inançlı hale getirmek için yavaşça doğrultmaya yönelik birçok fikir ortaya atıldı.

Squeglia “Seçilen yol toprak çıkarılması oldu” diyor.

“Kuleye dokunmadan, temelin kuzey tarafındaki 37 metreküplük toprak çıkarıldı.”

Kule 11 yıl sonra yine açıldı.

‘Özel’ bir durum

Ancak Korff’a nazaran bu prosedür sıradan bir tahlil değil.

“Bu Pisa’ya has çok özel bir durum. Olağan şartlarda bu türlü bir usul uygulanmaz” diyor.

Amsterdam’daki konutlarda olduğu üzere ahşap kazıklar üzerine kurulu yapılarda, temellerin değiştirilmesi eğimin daha fazla artmasını engelleyebiliyor. Lakin bu yol taban katın büsbütün sökülmesini gerektiriyor.

Korff, bazen bir binanın araba kaldırır üzere krikolarla üst kaldırılarak da düzeltilebildiğini söylüyor. Lakin bunun bazen yarardan çok ziyan verebildiğini belirtiyor.

“Yapı çok eğilmişse büsbütün düz hale getirmek de tehlikeli olabilir zira bina vakitle bu eğik duruma ahenk sağlamış oluyor” diyor.

“En azından durumu daha berbat hale getirmemek için çok dikkatli olmak gerekir.”

Korff’a nazaran bugün mühendisler binalarla ilgili neredeyse her şeyi yapabilecek teknolojiye sahip.

“Her türlü tahlil mümkün” diyor.

“Ama bunlar epeyce kıymetli ve karmaşık süreçler.”

İklim değişikliğinin etkisi

Korff’un araştırmasına nazaran sadece Hollanda’da ahşap kazıklar üzerine kurulu yaklaşık 75 bin mesken hasar riski altında. Yüzeye yakın temellere sahip olduğu için risk taşıyan yapıların sayısı ise bunun yaklaşık üç katı.

Üstelik bu sıkıntıların gelecekte daha da büyümesinden telaş ediliyor.

Korff “İklim değişikliği ve yeraltı suyundaki değişimler nedeniyle bazen daha süratli bozulmalar görüyoruz” diyor.

Yeraltı su düzeyi düştüğünde ahşap kazıklar havayla temas ediyor ve bu da çürümeyi hızlandırabiliyor.

Yeraltı suyundaki değişiklikler yerin katmanlarını da etkileyerek farklı temel sistemlerine sahip binalarda yeni meselelere yol açabiliyor.

Ancak Korff bunun yavaş ilerleyen bir süreç olduğunu vurguluyor.

Pisa Kulesi’ne gelince.

2001’de tamamlanan 11 yıllık çalışmalar sonucunda kulenin eğimi 40 santimetreden fazla azaltıldı.

Mühendisler, kulenin en az 200 yıl boyunca inançlı kalacağını düşünüyor.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .