Çölleri Yeşil Alanlara Dönüştürmek Mümkün mü? Bilim İnsanlarından Tahlil Teklifleri

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Çöl denince aklımıza uçsuz bucaksız Gobi yahut Sahra gelir.

Gerçekteyse çöller, farklı düzeylerde bitki, hayvan ve insan ömrünün olduğu çok çeşitli alanlar.

Mısır’ın başşehri Kahire, 23 milyondan fazla kişiyi barındıran dünyanın en büyük çöl kenti.

Fakat genel manasıyla çöl, hudutlu su ölçüsü nedeniyle birçok canlının gelişmesinin sıkıntı olduğu son derece kurak bir ortam.

Ve çöller büyüyor. Birleşmiş Milletler’e (BM) nazaran her yıl yaklaşık 1 milyon kilometrekare sağlıklı toprak bozuluyor.

Dünyadaki verimli topraklar azaldıkça, farklı yollarla su üretmek ve çölleri bitkilerin gelişebileceği bir yer haline getirmek mümkün mü?

Hava durumunu değiştirmek

Çin’de Pekin Üniversitesi’nden coğrafya bilimleri profesörü Yan Li, “Çölleşme, otlak yahut çalılık üzere doğal bir arazinin bir formda giderek daha kuru hale gelmesi ve akabinde çöle dönüşmesi manasına geliyor” diyor.

1970’lerde bilim insanı Jule Charney, insanların faaliyetlerinin bu süreçte kıymetli bir rol oynadığını tespit etti.

Li, BBC’nin CrowdScience programına yaptığı açıklamada “Çok fazla hayvan olduğunda, bu hayvanlar tüm otları yerler, bu nedenle otlar çıplak toprağa yahut kuma dönüşür” diyor.

Bu olduğunda, çıplak kum çok parlak olduğundan güneş ışığının büyük bir kısmını yansıttığı için albedo, yani yüzeyin yansıtma gücü değişiyor.

Toprak ısıyı emmek yerine yansıttığında, üzerindeki hava o kadar ısınmıyor. Bu, daha az nemin buharlaşması ve daha az bulut oluşması manasına geliyor. Böylelikle bölge daha da kuruyor.

Li, bunun zıddının işe yarayıp yaramayacağını araştırdı. “Yüzey albedosunu azaltabilirsek ne olur? Bu yağışı artırır mı?” soruları eşliğinde…

Li, bunun için güneş panellerinin şahane bir sistem olduğunu söylüyor. Güneş panelleri koyu renkli ve koyu yüzeyler ısıyı emiyor, bu da havayı ısıtmaya, nemi üst hakikat kaldırmaya ve bulut oluşumuna yardımcı oluyor.

Ekibi, Sahra Çölü’nün yüzde 20’sinin koyu renkli güneş panelleriyle kaplanması durumunda ne olacağını simüle eden bir model oluşturdu.

Ayrıca rüzgar türbinleri de eklediler.

Li, “Rüzgar türbinlerimiz olursa, yüzey pürüzlülüğünü değiştirecektir” diyor ve ekliyor:

“Daha fazla sürtünmeyle, türbülans yoluyla atmosfere daha fazla güç aktarılabilir. Ve türbülans, hava olaylarını ve bu bulutları oluşturur.”

Li’nin modeli, tüm Sahra Çölü’nün ortalama yağış ölçüsünün iki katına çıkacağını öngördü.

Ancak şu anda bu yalnızca bir simülasyon ve güneş panelleri ile rüzgar türbinlerinin boyutları muazzam. Yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik bir alanı kaplıyorlar. Bu neredeyse Meksika yahut Endonezya büyüklüğünde.

Li ayrıyeten, bu prosedürün sadece nemli havanın karaya çekilebildiği okyanusa yakın Sahra üzere yerlerde işe yaradığını vurguluyor.

Gobi yahut Ortadoğu’dakiler üzere öteki birçok çöl, denizden çok uzakta.

Bulutları yakalamak

Dünyanın en kurak yeri olarak bilinen Şili’deki Atacama Çölü’nde, havadan su çeken bir teknoloji var.

Şili’deki Universidad Mayor’un coğrafya kısmından Yardımcı Doçent Virginia Carter, bu sis toplama sistemlerinin uzmanı.

“Sis hasadı yaklaşık 50 yıl evvel Şili’de icat edildi. Maksat, çöldeki bulutlardan su toplamak” diyor.

Sis suyunu yakalamak hayli kolay. Direkler ortasına bir ağ asılıyor ve nem yüklü bulutlar bu ince ağdan geçerken damlacıklar oluşuyor. Su daha sonra borulara ve depolama tanklarına yönlendiriliyor.

Carter, Şili’nin kuzey ucunda metrekare başına günde ortalama iki litre su toplanabildiğini, öteki yerlerde ise bu ölçünün yedi litreye kadar çıkabildiğini söylüyor.

Peki, sis hasadı bir gün çölün yeşil alana alan dönüşmesine yardımcı olabilir mi?

Carter’a nazaran bu mümkün değil. Takımı şu anda Atacama Çölü’nde sis suyunu kullanarak hidroponik bir proje yürütüyor. Yani bitkileri toprak yerine su bazlı besin çözeltilerinde yetiştiriyorlar.

Fakat bunun dezavantajları da var. Öbür tekniklere kıyasla hasat edebileceğiniz su ölçüsü çok daha az ve sisli bir yerde olmanız gerekiyor ki, bu da çoklukla kıyıya yakın bir yer demek.

Deniz suyundan tatlı suya

Peki global seviyede deniz düzeyleri yükselirken, suyu direkt denizden almak deva olabilir mi?

Deniz suyunu tuzdan arındırma inanılmaz derecede güçlü bir formül olsa da, günümüzde uygulanan hali çok güç ağır ve ekseriyetle fosil yakıtlara dayanıyor.

İngiltere’de Derby Üniversitesi’nden Profesör Christopher Sansom, güneş gücüyle çalışan daha küçük kapasiteli tuzdan arındırma üniteleri geliştiriyor.

Güneş ışığını borulara odaklamak için aynalar kullanıyor ve bu sayede deniz suyunu kaynatıp tuzu ayırabiliyor.

Ancak insanoğlunun gereksinimlerine ayak uydurmak, hatta çölleri yeşil alanlara dönüştürmek için, tuzdan arındırma sürecinin kıymetli ölçüde artması gerekecek.

Ve bu nasıl yapılırsa yapılsın geriye, tesislerin etrafındaki ortama ziyan verebilecek çok ölçüde tuz artığı kalıyor.

Çölleri yeşil alanlara dönüştürmeliyiz?

Teorik olarak, deniz suyunu tatlı suya dönüştürerek, bulutlardan güç toplayarak yahut hatta çöldeki hava şartlarını değiştirerek çölleri yeşil alanlara dönüştürebiliriz.

Ancak çöller o kadar da makus yerler değil.

Li, çöllerin “dünyada doğal bir olgu” olduğunu söylüyor, “Çöl istikrarlıysa sorun yok. Olduğu yerde bırakabiliriz” diyor.

İngiltere’de Nottingham Üniversitesi’nden bitki bilimci Zinnia Gonzalez Carranza, “Çölü yeşil alana dönüştürmeye yahut çöle su getirmeye çalışmak yerine, oradaki hayatı müdafaamız gerektiğini düşünüyorum” diyor.

Çöllük alanları yeşillendirme teşebbüsünün uzun vadede etraf ve çölleri meskenleri olarak gören beşerler için ziyanlı olabileceğini söylüyor:

“Belki bir mühlet uygun eserler elde edebiliriz lakin bu çok fazla su değerine olur. Ve gördüğümüz şey şu ki, bu eserlerde çok fazla su kullanırsanız, çölün etrafında yaşayan topluluklar bundan ziyan görüyor.

“Bence yapabileceğimiz en âlâ şey, çölü sahiden anlamak, çöle hürmet duymak ve onunla birlikte çalışmak için efor sarf etmek.”

Bu haber BBC Dünya Servisi radyosunda yayınlanan CrowdScience programının bir kısmından uyarlandı.